LİDERLİK KURUMLARIN SAHİBİ DEĞİL EMANETÇİSİ OLMAKTIR

KTMM üyesi kalemi oldukça işlek İskender Bariyev’in karnesi: 2013 yılı 6. Kurultay sonrası KTMM’nin resmî sitesi, Kırım Haber Ajansı ile Avdet gazetesinde, “Kurultay kararları ve Meclis’in Meşruiyeti.” başlıklı bir yazı yayınladı. “Kurumlar Kişiler Etrafında İnşa Edilemez.” başlıklı yazısını 2025 yılının Eylül başında Kırım Tatar Kaynak Merkezi CTRC sitesi, KTMM sosyal medyası ve Ukrainska Pravda gibi sitelerde yayınladı. 2026 yılında aynı konuları işlediği benzer yazılarına devam ediyor.

2013 yılında, “Kurumların kişilerden bağımsız olması gerektiği” tespitini meşruiyet bağlamında vurguladığı, 2025 yılında, “Kamu ve Gençlik Konseyi” ve “Yerel Meclisler” önerisi ile 2014 işgalindeki kurumsal sınavı hüsranla anlattığı görüldü. 2026 yılında, “2019 yılında Kurultay Merkez Seçim Komisyonu ile Mandat Komisyonu dönem delegelerinin fiili sayısını gözden geçirmek zorunda olmalarına rağmen gereğinin yapılmadığını, Ukrayna makamlarının kontrolündeki bölgede 2/3 oranıyla toplanıp Meclis’i seçebilecekken” seçimin yapılmadığını anlatması günah çıkarma olabilir mi?

BARİYEV’İN 2013 VE 2025 YAZILARI ARASINDAKİ FARKLAR

Yazıların ana omurgasını oluşturan ilk iki yazı arasında örtüşen hususlar kadar ayrılan, giderek derinleşen hususlar var. Kırım’ın işgal ve ilhakının yarattığı hayal kırıklığı ve travmaları ikinci yazıda yakalamak mümkün. 2026 yazılarının muktedirlerin amacına uygun yönlendirme ve sorumluluklardan sıyırma mahiyetinde olduğu tespiti yapılabilir.

İşgal öncesi Kırım Özerk Cumhuriyetinin iyimser havasında, ‘Kurumlarımızı nasıl daha demokratik kurarız’ sorusuna ilkesel bir Mimar tavrıyla, planlayıcı öneriler getirdiği görülüyor.

Savaş ve sürgün ortamında Muhasebeci tavrıyla kaleme aldığı ikinci ve takip eden diğer yazılarda,” Yönetici kadroyu” eleştiriden sıyırarak ‘Kurumu nasıl ayakta tutarız’ sorusuna cevap aradığı görülüyor! Kırım’da ve Kırım dışında yaşayan Tatar Türklerine, “Popülizm, Oklokrasi ve Statükoculuk” yaftalamasıyla eleştirel uyarılarda bulunması dikkat çekiyor.

Kriz anında kim Kırımı terk etmeden vatanında sağlam ve dimdik durdu, kim konformist oldu, kim popülizme oynadı soruları ilginç. Nalına da mıhına da vurarak atını sağlam kazığa bağlama gayreti, kendini ve sevdiklerini güvende tutma kaygısından kaynaklanıyor olabilir!

Eleştiren Tatarları, ’Kişisel değil sistemsel düşün. Çöken bir Meclisi kurtaracak olan yeni bir lider değil, yeni bir lider kültürü ve yeni kurallardır. İnsanlar, şartlar, siyasi konjonktür değişir ancak kurumlar, kurallar ve değerler kalıcı olmalıdır.” diyen Bariyev 2025 yılında, “Kurum kurala bağlanmazsa işgalde ilk satılan şey kurum olur. Kurultayı toplamak, seçim yapmak yerine kuralları ve denetimi yazmak zorundayız.” tespitini yaparken seçimsiz yöneticileri sistemsel koruma kalkanı ardına hizalıyor.

2026 yılı yazılarında, “Bugün Kurultayın toplanması fiilen mümkün değil ne Milli Meclis Başkanı ne de Milli Meclisin seçilmesi mümkün değildir. Kırım Tatarları Dünya Kongresini yeniden başlatalım” önerisi seçmene uzatılan havuç olabilir. Rusya’nın 174’ü Kırım Tatarı olmak üzere en az 312 Kırımlıyı hukuka aykırı alıkoyduğunu, Cezaevlerinin “ yanlış paylaşım ve müzik gibi sudan sebeplerle doldurulduğu açıklaması kaygı verici.

MECLİSİ KURALLAR MI YOKSA AYRICALIKLI KİŞİLERİN OTORİTESİ Mİ YÖNETECEK

Bariyev sorunlara çözüm olarak, “Kamu konseyi, Yerel Meclisler, Yurt dışı temsilcilikler” kurulması önerisinde bulunuyor. Kurultay ve KTMM yapılanmasında temsili kurumların meşruiyetini ayakta tutan mekanizmalar ile sağlıkla işleyen sistem yok. Ancak önerilen sistem değişikliği, sistemin işleyişini sağlayan Lider/Yönetici/Başkanların ihmal, kusur ve yetersizliklerinin üstünü örtebilir mi? Unutmayalım at sahibine göre kişner.

Yarım yüzyıldır oturduğu koltuktan kalkmayanların Meclis seçimi, yetki denetimi, yereli güçlendirme ve bir 20 yıl sonra temsilcisini nasıl seçeceğine kafa yormak gibi dertleri, ufukları var mı? Kurultay ile Meclis arasındaki tarihsel süreklilik bağı kurma usulünü yazılı hale getirmemenin sıkıntısı çekiliyor. Ne Kurultayı toplayabiliyorlar ne de KTMM seçimlerini yapabiliyorlar. Çünkü gelecek nesillere aktarım düşünülmemiş, her hal ve şarta göre hazırlanmış ileriye yönelik çalışmaları yok.

LİDERLİK VE LİDER KÜLTÜ

Liderler önemlidir. İşgal, savaş, göç gibi kırılma dönemlerinde liderler yön verir. Bilgi birikimi ve tecrübesiyle vizyon koyar, yol gösterir, kararlar alır, halkı toparlar moral verir. Benim yanımda değilsen karşımdasın yaklaşımıyla milletini bölmez, yok saymaz. Liderler Devletiyle, Devletlerle pazarlık masasına oturur halkının hakkını savunur. Lider yetersiz ve ehliyetini kaybettiyse, kurum ve toplum rüzgârın tesiriyle savrulur. Düşen yaprağın akıbetini de rüzgar belirler.

Bariyev, “Lider önemli. Meclisi kurtaracak olan yeni bir lider değil, yeni bir lider kültürü, kurullar ve yeni kurallardır. “derken halkın güvenini ifade eden, ‘Meşruiyet ve Denetim’ i ihmal ediyor. Sacayağı 3 ayak üstünde durur. Kurullar, Kurallar, Meşruiyet ve Denetim.

Mecliste alınan karara “Bu yanlış” denemiyor, sesi çok çıkan gruptan korkuluyor, halk böyle istiyor diyerek kurallar çiğneniyor, kararlar duygusal ve çıkarlar gözetilerek alınıyorsa burada “Lider Kültü ve Keyfi İrade” vardır. “Vatandaşın yüreğine korku salınmıştır, kişiler doğru bildiğini söyleyemez.” İlkeli duruş ve özgün düşünce korunamaz.

KAMU KONSEYİ KURMAK VE YERELİ GÜÇLENDİRMEK HAVUCU

Meclise rakip olamayacak “Kamu Konseyi - Gençlik Konseyi” yereli güçlendirmek maksatlı “Yerel Meclisler ve Yurt Dışı Temsilcilikler “tohumu atılsa da 2014 Rus fırtınası karşısında hayata geçip, serpilip gelişemedi.

Gençlik Konseyinin hedef kitlesi 18-35 yaş arası, Kamu Konseyinin ise 35 yaş üstü. Mecliste karar alınırken Konseylere ‘ayağımızın altında dolaşmayın burada oyalanın’ mesajıyla, ‘gençlerin enerjisi’, orta ve üstü yaş grubun ‘tecrübesi emilmek isteniyor tespiti yabana atılmamalı.

Meclis kararlarını kamuoyuna açıklamak, bütçeyi sorgulamak gibi bağlayıcı yetkileri olmayan oluşumlar buhar kazanıdır. Kazanın buharı alınarak kitlenin basıncı düşürülür. Halk arasında “Ekmek yapamayanlar fırını büyütür.” deyimi vardır. Eğer kurulları, kuralları, denetimi ve meşruiyeti kuramazsan fırını büyütürsün. Ama ekmek çıkmaz.

KTMM’NİN UKRAYNA ANAYASASINDAKİ STATÜSÜ NEDİR

Ukrayna Anayasasının 11. Maddesine 2016 yılında “Ukrayna, Kırım Tatar halkının etnokültürel, dilsel ve dini kimliğinin gelişimini sağlar. ”eklendi. Yapılan değişikliğin “Zemin Hazırlığı” olduğu söylendi.

-2021 yılında 1616-IX kanun numarasıyla Ukrayna’nın sayılan yerli halklarına “Kırım Tatarları, Karaylar, Kırımçaklar.” eklendi. “Kırım Tatar halkı Ukrayna’nın yerli halkıdır.” şeklinde kanun çıktı denebilir.

-2022 yılında 2386-IX sayılı kanunla KTMM’ne “Dernek” statüsü verildi. “Kamu Derneği” olarak tescil edilmesinin önü açıldı! Dikkatinizi çekiyorum hem tanınmadı hem de tescil edilmedi. Dernek olarak tescil edilmesinin önü açıldı!

Bu bir Anayasa değişikliği değil özel bir kanundur. Aynı yıl Ukrayna Adalet Bakanlığı siciline EDRPOU kodu ile “Kamu Derneği” olarak kaydedildi. Numan Çelebi Cihan Tatar Taburu ateş hattında kan döküp can verirken! Milletvekili KTMM liderlerinin (?) itirazlarını beklerken teşekkürlerine şahit olduk!

Kırım Tatar Türkleri Milletvekillerini haklarını korumak ve kollamak için seçerek Ukrayna Meclisine yolladı. İki kolunun altında iki karpuzu taşımak zorundalar. Biri diğerinden ayrı değildir. Birlikte taşınması gereken iki görevdir.

Sevgiyle ve saygıyla

Sevginaz Hamevioğlu